Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

Satyra na leniwych chłopów – analiza i interpretacja, uwspółcześnienie. Zobacz informacje na temat epoki średniowiecza.

t e k s t i n t r p r e t a c j a
Czerwona czcionka to adaptacja współczesna średniowiecznego wiersza.Chytrze bydlą z pany kmiecie,
Chytrze postępują (bydlić) ze swoimi panami kmiecie (dawniej: chłop)
Wiele się w jich siercu plecie.
Wiele się w ich sercach przeplata.
Gdy dzień panu robić mają,
Gdy maja pracować w dzień dla pana (na pańskim polu)
Częstokroć odpoczywają,
Często odpoczywają
A robią silne obłudnie:
Postępują bardzo obłudnie (fałszywie)
Jedwo wynidą pod południe,
Wychodzą na pole przed południem,
A na drodze postawają,
Stoją na drodze (zamiast pracować)
Rzekomo pługi oprawiają;
Rzekomo (ponoć, udają, że) naprawiają pług;
Żelazną wić doma złoży,
Żelazny łańcuch (wić) pługa zostawiają w domu,
A drzewianą na pług włoży;
A drewniany zakładają na pług
Wprzągają chory dobytek,
Zaprzęgają chore zwierzęta,
Chcąc zlechmanić ten dzień wszytek:
Chcą przepróżniaczyć (zlechmanić, czyli stracić, obijać się) cały (wszytek) dzień:
Bo umyślnie na to godzi,
Bo z rozmysłem – specjalnie tak postępują (godzi – dąży),
Iż się panu źle urodzi.
Aby panu nie udawały się plony.
Gdy pan przydzie, dobrze orze –
Gdy pan przychodzi, dobrze orze – (l. poj. ale może dotyczyć też uogólnienia i wszystkich chłopów)
Gdy odydzie, jako gorze;
Gdy odchodzi, jak najgorzej (gorze – bieda, nieszczęście);
Stoji na roli, w lemiesz klekce:
Stoi(ją) na polu i klepią (klekce) w lemiesz(e) (ostrza pługa)
Rzekomoć mu pług orać nie chce;
Ponoć (udają, że) im pług nie chce orać;
Namysłem potraci kliny,
Specjalnie potraci kliny (części od pługa),
Bieży do chrosta po jiny;
Aby biec zarośla (chrost) po inne;
Szedw do chrosta za krzem leży,
Wszedłszy w zarośla leży w krzakach,
Nierychło zasię wybieży.
Długo stamtąd nie wychodzi.
Mnimać każdy człowiek prawie,
Mniemać mógłby każdy,
By był prostak na postawie,
Że to prostak bez z wyglądu (postawa – mina, wzrost, postać)
Boć się zda jako prawy wołek,
Bo wygląda na uczciwego wołka (chrząszcz)
Alić jest chytry pachołek.
Ale (alić – oto, aż oto) jest to bardzo chytry pachołek (pomocnik, pracownik).

Średniowieczni oracze

Bohaterem lub bohaterami dzieła są chłopi. Poeta ukazuje ich jako cwanych, przemyślnych ludzi unikających pracy. Są bardzo leniwi i nie lubią pracować, wykorzystują każdą okazję, aby unikać wysiłku. Postępują bardzo obłudnie, czyli nieuczciwie. Gdy mają pracować na pańskim polu, wstają lub przychodzą do pracy około południa – dopiero. W dodatku przez długie chwile stoją na drogach i prawdopodobnie nie mogą się nagadać. W pracy często odpoczywają, robią długie przerwy i udają tylko pracę. Symulują ruch poprzez klepanie w pługi czy lemiesze, udając, że naprawiają coś. Żelazne łańcuchy pługów specjalnie zostawiają w domach, aby potem z pola po nie iść.  Ponadto zaprzęgają do pługa chore zwierzęta (woły, krowy), a potem wracają z pola, by je wymienić. Robią wszystko, aby dzień zszedł jak najszybciej i aby nic nie robić. Wygląda na to, iż zachowują się tak specjalnie, aby panu na polu nic nie urosło.

Gdy na polu pojawia się pan, wówczas chłop(i) udają ciężko zapracowanych i zajętych pracą. Gdy tylko pana znika z pola, wtedy znów udają tylko pracę. Także gubią kliny potrzebne do pracy pługa, aby potem iść do lasu, w jakieś zarośla, aby szukać innych klinów, robić je z drzewa. W tym czasie jednak odpoczywają, wylegując się w krzakach.

Ktoś mógłby pomyśleć, że chłopi to prosty i głupi lud, ale tak wcale nie jest. Potrafią zadbać o siebie i markować pracę. Całe dnie udają zapracowanych, lecz w istocie szukają tylko pretekstu i sposobu, aby nic nie robić i leniuchować.

Ta anonimowa satyra to poważne oskarżenie wysunięte pod adresem chłopów. Z reguły w literaturze widoczne są inne relacje chłop – pan. Do końca XIX wieku, a nawet w wieku XX chłopi byli traktowani jak niewolnicy, a czasem bezrozumne zwierzęta, z których zdaniem nie trzeba było się liczyć. Byli więc wykorzystywani i cierpieli nędzę, ponieważ ich los zależał od woli panów. W tej satyrze widzimy, iż chłopi to nie jest bezrozumna masa, którą można manipulować. To oni często rządzą na polu i to tak, aby całymi dniami nie narobić się.

Jest to wiersz średniowieczny, stychiczny, napisany ośmiozgłoskowcem z rymami żeńskimi. Są tutaj także archaizmy, wyrazy tłumaczone w nawiasach.

Pańskie oko konia tuczy.

Życiowe inspiracje

Średniowieczni oracze

Powiedzenie “Pańskie oko konia tuczy” wyjaśnia zachowanie się pana wobec poddanych mu chłopów. Zapominają oni o karmieniu pańskich koni z czystego lenistwa. Dopiero gdy pojawia się pan, wtedy chłopom przypomina się rzetelna praca. Strach przed karą za nieróbstwo, karą cielesną, chłostą czy śmiercią, powoduje, że chłopi bali się pana i w jego obecności dobrze pracowali. W satyrze widzimy takie same relacje, jakie są zawarte w staropolskim przysłowie.
Współcześnie nie ma już chłopów pańszczyźnianych ani czynszowych, są samodzielni rolnicy, ale natura ludzka pozostała niezmienna. Gdy tylko nauczyciel wychodzi z klasy, uczniowie odpoczywają. Tak samo jest w domu, kiedy mama każe posprzątać swoim dzieciom ich pokoje. Pod nadzorem mamy wszystko lśni czystością, bez nadzoru…, cóż, człowiek wybiera lenistwo. Są jednak zajęcia, do których nikt nie musi namawiać dziecka, ucznia, dorosłego. Tego typu czynności można określić mianem pasji. To one powodują, iż powstają wynalazki, rzetelnie odrabiamy zadania domowe czy powstają strony internetowe.

Jeśli chcesz osiągnąć w życiu sukces, musisz ciężko na niego pracować, bo niczego nie dostaniesz za darmo. Oczywiście możesz manipulować ludźmi i udawać, że jesteś kimś, kim naprawdę chciałbyś być. Prędzej czy później jednak świat pozna prawdę.

Polecam optymistyczny artykuł o lenistwie napisany specjalnie dla Ciebie: Lenistwo nie istnieje!. Zostaw tam swój komentarz albo nie…., bo możesz się przepracować?

Skomentujesz?

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close