Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

Raki – analiza i interpretacja fraszki Jana Andrzeja Morsztyna. Zobacz informacje o epoce barok i biografię poety w Wikipedii.

t e k s t i n t e r p r e t a c j a
Czerwoną czcionką fraszka czytana wspak (od tyłu)

 

Cnota cię rządzi nie pragniesz pieniędzy;
Pieniędzy pragniesz nie rządzi tobą cnota (dobro)
Złota dosyć masz nie boisz się nędzy;
Nędzy się boisz nie masz dosyć złota:
Czystości służysz nie swojej chciwości;
Chciwości swojej służysz nie czystości;
W skrytości mieszkasz nie przywabiasz gości;
Gości przywabiasz nie mieszkasz w skrytości;
Szyciem zarabiasz nie wygrawasz w karty;
Wygrywasz w karty nie zarabiasz szyciem;
Piciem się brzydzisz nie bawisz się żarty;
Żarty się bawisz nie brzydzisz się piciem;
Matki się boisz, nie chybiasz kościoła;
Kościoła chybiasz, nie boisz się matki;
Gładki to anioł nie zła dziewka zgoła;
Zgoła dziewka zła nie anioł to gładki;
Szumnie ważysz mnie nie srebro w kieszeni;
Srebro w kieszeni nie mnie ważysz szumnie;
U mnie wprzód rozum niż miłość się zmieni.
Miłość się zmieni u mnie wprzód niż rozum.

Wiersz jest podobny do fraszki Jana Kochanowskiego o takim samym tytule. Mamy tutaj także do czynienia z grą kompozycyjną. Każde zdanie w wersie ma pierwsze znaczenie czytane od lewej strony i drugie, przeciwstawne czytane od strony prawej. Próba odczytania od prawej strony do lewej jest oznaczona czerwoną czcionką.

Raki chodzą do tyłu

W wierszu mowa jest tu o kobiecie, której nadrzędną cechą jest cnota, czyli dobro, natomiast nie pożąda pieniędzy. Czytając to zdanie wspak, dowiadujemy się, iż jest odwrotnie, a zatem najważniejsza jest dla niej fortuna, pieniądze, natomiast cnotliwą osobą nie jest. Z odwrotności zdań wynika, iż kobieta jest: chciwa, uległa mężczyznom, skłonna do zabaw, nieskromna, uwielbia hazard, pijaństwo, nie wstydzi i nie boi się rodziców (matki), jest złą osobą, dostrzega w autorze tylko bogactwo (srebro). Poeta prawdopodobnie prędzej się odkocha w niej niż zrozumie naturę tej kobiety.

Morsztyn napisał całą serię wierszy, w których udowadnia, iż kobiety są niestałe w uczuciach. Być może trafiał właśnie na takie damy, którym zależało bardziej na zabawie niż stałym związku. Wszelkie uogólnienia nie przystoją człowiekowi i prawdopodobnie nie chodzi w wierszu o opinię na temat wszystkich kobiet, ale o tę jedyną, która odrzuciła zaloty mistrza pióra. Chciałbym zobaczyć jej minę, gdy podczas przyjęcia otrzymała liścik z wierszem Morsztyna i zrozumiała jej ukryty sens. Gdyby była mężczyzną, wyzwałaby tego śmiałego dworzanina na pojedynek. Ale być może poeta napisał ten wiersz tylko dla ćwiczeń? To bardzo możliwe, ponieważ w baroku właśnie chodziło nie tyle o treść, co o wrażenie i pomysł. Ideę wiersza Morsztyn wziął od mistrza z Czarnolasu. Koncept polegał właśnie na nagromadzeniu określeń, epitetów czy przenośni z myślą o wskazaniu na doskonałość własnego warsztatu poetyckiego. Prawda o ludziach czy tutaj o kobietach to jakby temat drugoplanowy.

Zobacz analizę wiersza “Raki” Jana Kochanowskiego a także wyznania podmiotu lirycznego Morsztyna w “Niestetku” i “Do trupa”.

Budowa wiersza

Jest to wiersz stychiczny – ciągły – zbudowany z 10 wersów. Napisany został 11-zgłoskowcem z rymami żeńskimi sąsiednimi i średniówką po piątej sylabie.

Miłość nieodwzajemniona – cierpienie tworzy najwięcej arcydzieł?

Skomentujesz?

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close