Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

Analiza i interpretacja wiersza Adama Asnyka “Daremne żale”. Zobacz informacje na temat epoki pozytywizmu i biografię poety w Wikipedii.

t e k s t i n t e r p r e t a c j a
Daremne żale – próżny trud,
Bezsilne złorzeczenia!
Przeżytych kształtów żaden cud
Nie wróci do istnienia.Świat wam nie odda, idąc wstecz,
Znikomych mar szeregu –
Nie zdoła ogień ani miecz
Powstrzymać myśli w biegu.

Trzeba z żywymi naprzód iść,
Po życie sięgać nowe…
A nie w uwiędłych laurów liść
Z uporem stroić głowę.

Wy nie cofniecie życia fal!
Nic skargi nie pomogą –
Bezsilne gniewy, próżny żal!
Świat pójdzie swoją drogą.

To wiersz manifest podobny do wiersza Asnyka “Do młodych”. Poeta stosuje tu wykrzykniki, aby podkreślić swoje emocje i wagę wypowiadanej prawdy. W pierwszych wersach stwierdza, że żal i złorzeczenia – jeszcze nie wiadomo, z jakiego powodu wypowiadane, są bezsensowne i nie zmienią niczego. Później okazuje się, iż chodzi o przeszłość – “przeżyte kształty”, których nikt nie zwróci, przeszły i minęły, nie wrócą.“Znikome mary” to z pewnością wspomnienia czegoś wartościowego i ważnego dla człowieka, też dla społeczeństwa, narodu. Świat jednak nie jest w stanie cofnąć się, przywrócić ich moc i żywotność. Należą one już do przeszłości. Podobnie nie można zatrzymać biegu myśli. Ogień i miecz to z pewnością aluzja do ważnych w dziejach polskiego narodu zrywów niepodległościowych i być może są to symbole siły, jakiej używają zaborcy, aby opanować uciśniony naród.

“Trzeba z żywymi naprzód iść” – to nakaz rozpoczynający część wiersza, w której poeta nakazuje działania. Przed chwilą ostrzegał, aby nie żyć przeszłością, teraz mówi o przyszłości. Żywi to w wierszu symbol nowych czasów i młodego pokolenia, które nie ma zwracać uwagi na przeszłość, ideały poprzedniej generacji. Mają sięgać po nowe życie – jest ono symbolem wartości nowoczesnych. Laury, w które ludzie stroją głowę to symbol zadowolenia z osiągnięć przeszłości, poprzednich generacji. Młodzi jednak nie powinni zadowalać się przeszłością, bo mają tworzyć nowe wartości. Porównanie życia do fal morza jest bardzo wymowne. Kolejne fale rozbijają się o brzegi i nie można ich zawrócić. Tak właśnie mija życie i człowiek nie jest w stanie go cofnąć do być może momentów wielkich i chwalebnych.

W ostatnich wersach podmiot powraca do myśli zawartych na początku dzieła. Żadne skargi i gniew, żal za przeszłością niczego nie zmienią, bo świat idzie dalej, rozwija się i nie zatrzymuje, na nikogo nie czeka. Trzeba więc patrzeć w przyszłość, z kolei przeszłość koniecznie należy pozostawić za sobą.

Budowa wiersza

Poeta zastosował wiersz regularny stroficzny, 4 strofy. W każdej z nich jest po 4 wersy pisane na przemian 8- i 7-zgłoskowcem z rymami żeńskimi przeplatanymi (o rozłożeniu abab).

Środki stylistyczne
epitety: daremne żale, próżny trud, bezsilne złorzeczenia i in.
metafory: “Przeżytych kształtów…”, “Świat wam nie odda…”, “powstrzymać myśli w biegu” i in.
apostrofy: “Świat wam…”, “Wy nie cofniecie…”

Wielkość poprzedników onieśmiela, ale życie toczy się dalej i stawia kolejne, inne wyzwania

Do przemyślenia

Maszyna parowa z XIX w.

Adam Asnyk reprezentuje nową generację twórców, którym trudno było zaistnieć po wielkich romantykach. Uznani za największych poetów, Słowacki czy Mickiewicz, “ustawili wysoko poprzeczkę” następnym generacjom i talentom literackim. Wyznaczyli też tematykę dzieł mogących aspirować do ważnych lub przełomowych. Pozytywiści zdaniem Asnyka nie powinni spoglądać za siebie, muszą iść z duchem czasu. Powstania narodowe, stymulowane także postawą romantyczną, nie przyniosły wolności Polsce. Dlatego też ideały przeszłości już przeminęły i młodzi powinni mieć własne. Ten przeszły świat romantycznych ideałów należy odrzucić i pisać o własnych problemach, ważniejszych niż te minione. W każdym razie pisanie wzorujące się na romantykach jest przestarzałe i młode pokolenia powinny kierować się własnymi potrzebami i kategoriami estetycznymi. Jakie one są, tego poeta nie mówi, nie przedstawia własnego programu poetyckiego, być może nie został on jeszcze sformułowany czy skrystalizowany. Podobnie jak Mickiewicz w “Odzie do młodości” tak i Asnyk w “Daremnych żalach” uświadamia wszystkim, iż pewien okres w twórczości został już zamknięty i nastają nowe czasy, potrzeby. Nie ma wśród nich kanonów uznawanych przez romantyków za odpowiednie, ich czas już minął i pora zdać sobie z tego sprawę. Asnyk apeluje do młodych, aby próbowali stworzyć samodzielnie coś swojego, oryginalnego, czym żyją. Świat rozwija się i stawia przed młodymi nowe wyzwania, o nich też trzeba pisać, nie można żyć przeszłością i powracać wciąż do wielkich wzorów. Epoka pozytywizmu postawiła przed twórcami nowe wyzwania, jej symbolem może być maszyna parowa, która oznaczała postęp i rozwój ekonomiczny. Cała Europa Zachodnia rozwijała się ekonomicznie i pojawił się kapitalizm. Pozytywiści siłę narodu mieli mierzyć nie wielkimi słowami i marzeniami, ale zachęcaniem do pracy, by rozwijać kiełkujący na ziemiach polskich przemysł.

Życiowe inspiracje

To doskonały wiersz o przemijaniu. Przypomina refren piosenki zespołu Kombii pt. “Pokolenie”:

“Każde pokolenie ma własny czas
Każde pokolenie chce zmienić świat
Każde pokolenie odejdzie w cień”

Postaraj się żyć tak, abyś “odchodząc w cień”, nie musiał (a) się za siebie wstydzić. Cieniem z piosenki może być zapomnienie lub śmierć człowieka, ale też koniec szkoły, zwykłe rozstanie, codzienne wyjście ze szkoły, z domu, z kościoła, pożegnanie ze znajomymi, przyjaciółmi. Zapamiętają Cię takim (taką), jaką sam (sama)  siebie wykreujesz, wypracujesz, wystarasz się… I nie oglądaj się za siebie, patrz w przyszłość i rób dzisiaj wszystko, aby jutro osiągać swoje cele.

Od Ciebie zależy, jak inni będą Cię wspominać…

Skomentujesz?

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close