Daremne żale

Publikacja 21/06/2010

Analiza i interpretacja wiersza Adama Asnyka „Daremne żale”.
Zobacz informacje na temat epoki pozytywizmu i biografię poety w Wikipedii.

t e k s t	i n t e r p r e t a c j a
Daremne żale – próżny trud, Bezsilne złorzeczenia! Przeżytych kształtów żaden cud Nie wróci do istnienia. Świat wam nie odda, idąc wstecz, Znikomych mar szeregu - Nie zdoła ogień ani miecz Powstrzymać myśli w biegu. Trzeba z żywymi naprzód iść, Po życie sięgać nowe… A nie w uwiędłych laurów liść Z uporem stroić głowę. Wy nie cofniecie życia fal! Nic skargi nie pomogą - Bezsilne gniewy, próżny żal! Świat pójdzie swoją drogą.	To wiersz manifest podobny do wiersza Asnyka „Do młodych”. Poeta stosuje tu wykrzykniki, aby podkreślić swoje emocje i wagę wypowiadanej prawdy. W pierwszych wersach stwierdza, że żal i złorzeczenia – jeszcze nie wiadomo, z jakiego powodu wypowiadane, są bezsensowne i nie zmienią niczego. Później okazuje się, iż chodzi o przeszłość – „przeżyte kształty”, których nikt nie zwróci, przeszły i minęły, nie wrócą. „Znikome mary” to z pewnością wspomnienia czegoś wartościowego i ważnego dla człowieka, też dla społeczeństwa, narodu. Świat jednak nie jest w stanie cofnąć się, przywrócić ich moc i żywotność. Należą one już do przeszłości. Podobnie nie można zatrzymać biegu myśli. Ogień i miecz to z pewnością aluzja do ważnych w dziejach polskiego narodu zrywów niepodległościowych i być może są to symbole siły, jakiej używają zaborcy, aby opanować uciśniony naród. „Trzeba z żywymi naprzód iść” – to nakaz rozpoczynający część wiersza, w której poeta nakazuje działania. Przed chwilą ostrzegał, aby nie żyć przeszłością, teraz mówi o przyszłości. Żywi to w wierszu symbol nowych czasów i młodego pokolenia, które nie ma zwracać uwagi na przeszłość, ideały poprzedniej generacji. Mają sięgać po nowe życie – jest ono symbolem wartości nowoczesnych. Laury, w które ludzie stroją głowę to symbol zadowolenia z osiągnięć przeszłości, poprzednich generacji. Młodzi jednak nie powinni zadowalać się przeszłością, bo mają tworzyć nowe wartości. Porównanie życia do fal morza jest bardzo wymowne. Kolejne fale rozbijają się o brzegi i nie można ich zawrócić. Tak właśnie mija życie i człowiek nie jest w stanie go cofnąć do być może momentów wielkich i chwalebnych. W ostatnich wersach podmiot powraca do myśli zawartych na początku dzieła. Żadne skargi i gniew, żal za przeszłością niczego nie zmienią, bo świat idzie dalej, rozwija się i nie zatrzymuje, na nikogo nie czeka. Trzeba więc patrzeć w przyszłość, z kolei przeszłość koniecznie należy pozostawić za sobą. Budowa wiersza Poeta zastosował wiersz regularny stroficzny, 4 strofy. W każdej z nich jest po 4 wersy pisane na przemian 8- i 7-zgłoskowcem z rymami żeńskimi przeplatanymi (o rozłożeniu abab). Środki stylistyczne - epitety: daremne żale, próżny trud, bezsilne złorzeczenia i in. - metafory: „Przeżytych kształtów…”, „Świat wam nie odda…”, „powstrzymać myśli w biegu” i in. - apostrofy: „Świat wam…”, „Wy nie cofniecie…”

t e k s t

i n t e r p r e t a c j a

Daremne żale – próżny trud,
Bezsilne złorzeczenia!
Przeżytych kształtów żaden cud
Nie wróci do istnienia.

Świat wam nie odda, idąc wstecz,
Znikomych mar szeregu -
Nie zdoła ogień ani miecz
Powstrzymać myśli w biegu.

Trzeba z żywymi naprzód iść,
Po życie sięgać nowe…
A nie w uwiędłych laurów liść
Z uporem stroić głowę.

Wy nie cofniecie życia fal!
Nic skargi nie pomogą -
Bezsilne gniewy, próżny żal!
Świat pójdzie swoją drogą.

To wiersz manifest podobny do wiersza Asnyka „Do młodych”. Poeta stosuje tu wykrzykniki, aby podkreślić swoje emocje i wagę wypowiadanej prawdy. W pierwszych wersach stwierdza, że żal i złorzeczenia – jeszcze nie wiadomo, z jakiego powodu wypowiadane, są bezsensowne i nie zmienią niczego. Później okazuje się, iż chodzi o przeszłość – „przeżyte kształty”, których nikt nie zwróci, przeszły i minęły, nie wrócą.

„Znikome mary” to z pewnością wspomnienia czegoś wartościowego i ważnego dla człowieka, też dla społeczeństwa, narodu. Świat jednak nie jest w stanie cofnąć się, przywrócić ich moc i żywotność. Należą one już do przeszłości. Podobnie nie można zatrzymać biegu myśli. Ogień i miecz to z pewnością aluzja do ważnych w dziejach polskiego narodu zrywów niepodległościowych i być może są to symbole siły, jakiej używają zaborcy, aby opanować uciśniony naród.

„Trzeba z żywymi naprzód iść” – to nakaz rozpoczynający część wiersza, w której poeta nakazuje działania. Przed chwilą ostrzegał, aby nie żyć przeszłością, teraz mówi o przyszłości. Żywi to w wierszu symbol nowych czasów i młodego pokolenia, które nie ma zwracać uwagi na przeszłość, ideały poprzedniej generacji. Mają sięgać po nowe życie – jest ono symbolem wartości nowoczesnych. Laury, w które ludzie stroją głowę to symbol zadowolenia z osiągnięć przeszłości, poprzednich generacji. Młodzi jednak nie powinni zadowalać się przeszłością, bo mają tworzyć nowe wartości. Porównanie życia do fal morza jest bardzo wymowne. Kolejne fale rozbijają się o brzegi i nie można ich zawrócić. Tak właśnie mija życie i człowiek nie jest w stanie go cofnąć do być może momentów wielkich i chwalebnych.

W ostatnich wersach podmiot powraca do myśli zawartych na początku dzieła. Żadne skargi i gniew, żal za przeszłością niczego nie zmienią, bo świat idzie dalej, rozwija się i nie zatrzymuje, na nikogo nie czeka. Trzeba więc patrzeć w przyszłość, z kolei przeszłość koniecznie należy pozostawić za sobą.

Budowa wiersza

Poeta zastosował wiersz regularny stroficzny, 4 strofy. W każdej z nich jest po 4 wersy pisane na przemian 8- i 7-zgłoskowcem z rymami żeńskimi przeplatanymi (o rozłożeniu abab).

Środki stylistyczne
- epitety: daremne żale, próżny trud, bezsilne złorzeczenia i in.
- metafory: „Przeżytych kształtów…”, „Świat wam nie odda…”, „powstrzymać myśli w biegu” i in.
- apostrofy: „Świat wam…”, „Wy nie cofniecie…”

Wielkość poprzedników onieśmiela, ale życie toczy się dalej i stawia kolejne, inne wyzwania

I jeszcze…

Maszyna parowa z XIX w.

Adam Asnyk reprezentuje nową generację twórców, którym trudno było zaistnieć po wielkich romantykach. Uznani za największych poetów, Słowacki czy Mickiewicz, „ustawili wysoko poprzeczkę” następnym generacjom i talentom literackim. Wyznaczyli też tematykę dzieł mogących aspirować do ważnych lub przełomowych. Pozytywiści zdaniem Asnyka nie powinni spoglądać za siebie, muszą iść z duchem czasu. Powstania narodowe, stymulowane także postawą romantyczną, nie przyniosły wolności Polsce. Dlatego też ideały przeszłości już przeminęły i młodzi powinni mieć własne. Ten przeszły świat romantycznych ideałów należy odrzucić i pisać o własnych problemach, ważniejszych niż te minione. W każdym razie pisanie wzorujące się na romantykach jest przestarzałe i młode pokolenia powinny kierować się własnymi potrzebami i kategoriami estetycznymi. Jakie one są, tego poeta nie mówi, nie przedstawia własnego programu poetyckiego, być może nie został on jeszcze sformułowany czy skrystalizowany. Podobnie jak Mickiewicz w „Odzie do młodości” tak i Asnyk w „Daremnych żalach” uświadamia wszystkim, iż pewien okres w twórczości został już zamknięty i nastają nowe czasy, potrzeby. Nie ma wśród nich kanonów uznawanych przez romantyków za odpowiednie, ich czas już minął i pora zdać sobie z tego sprawę. Asnyk apeluje do młodych, aby próbowali stworzyć samodzielnie coś swojego, oryginalnego, czym żyją. Świat rozwija się i stawia przed młodymi nowe wyzwania, o nich też trzeba pisać, nie można żyć przeszłością i powracać wciąż do wielkich wzorów. Epoka pozytywizmu postawiła przed twórcami nowe wyzwania, jej symbolem może być maszyna parowa, która oznaczała postęp i rozwój ekonomiczny. Cała Europa Zachodnia rozwijała się ekonomicznie i pojawił się kapitalizm. Pozytywiści siłę narodu mieli mierzyć nie wielkimi słowami i marzeniami, ale zachęcaniem do pracy, by rozwijać kiełkujący na ziemiach polskich przemysł.

Tak między nami…

To doskonały wiersz o przemijaniu. Przypomina refren piosenki zespołu Kombii pt. „Pokolenie”:

„Każde pokolenie ma własny czas
Każde pokolenie chce zmienić świat
Każde pokolenie odejdzie w cień”

Postaraj się żyć tak, abyś „odchodząc w cień”, nie musiał (a) się za siebie wstydzić. Cieniem z piosenki może być zapomnienie lub śmierć człowieka, ale też koniec szkoły, zwykłe rozstanie, codzienne wyjście ze szkoły, z domu, z kościoła, pożegnanie ze znajomymi, przyjaciółmi. Zapamiętają Cię takim (taką), jaką sam (sama) siebie wykreujesz, wypracujesz, wystarasz się… I nie oglądaj się za siebie, patrz w przyszłość i rób dzisiaj wszystko, aby jutro osiągać swoje cele.