Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

Analiza i interpretacja wiersza Jana Kochanowskiego “By rozum był przy młodości” (fragm. “Odprawy posłów greckich”). Zobacz informacje o renesansie i biografię poety w Wikipedii.

t e k s t i n t e r p r e t a c j a
By rozum był przy młodości,
Nigdy takiej obfitości
Pereł morze i ziemia złota nie urodzi,
Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi.Mniej by na świecie trosk było,
By się to dwoje łączyło;
I oni by rozkoszy trwalszych używali,
Siebie ani powinnych w żal by nie wdawaliTeraz, na rozum nie dbając,
A żądzom tylko zgadzając,
Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności
I ojczyznę w ostatnie zawodzą trudności.

O Boże na wielkim niebie!
Drogo to, widzę, u Ciebie
Dać młodość i baczenie za raz; jedno płacić
Drugim trzeba: to dobre, a tego żal stracić.

Ale oto Helenę widzę: co też teraz
Nieboga myśli wiedząc, że dziś o niej w radzie
Ostateczne namowy, ma-li w Troi zostać
Czyli Grecyją znowu i Spartę nawiedzić?

Pieśń ta pochodzi z “Odprawy posłów greckich” i jest analizą złego postępowania Aleksandra (Parysa), krytyką krótkowzroczności i egoizmu młodego księcia trojańskiego, któy porwał Helenę i wywołał tym wojnę Troi ze Spartą – śmierć wielu niewinnych osób. Można rozpatrywać ją także w kategorii aluzji do młodego pokolenia polskiej szlachty. Mistrzowi z Czarnolasu głęboko w sercu leżała edukacja młodzieży i jej patriotyczne wychowanie, bo Polska w okresie renesansu była krajem potężnym ekonomicznie i terytorialnie.

Kochanowski stwierdza, że cechą młodości nie jest mądrość, niestety. Świat zyskałby na tym więcej korzyści (obfitości) niż na bogactwach naturalnych: wszystkie perły mórz i złoto ziemi są przy mądrości młodzieży niewiele warte.

Mniej byłoby na świecie trosk – problemów, gdyby młodość szła w parze z mądrością. Gdyby tak się działo, młodzież mogłaby czerpać większe korzyści z życia. Nie raniliby też bliskich (powinnych) i nie sprawialiby im przykrości.

W trzeciej strofie poeta uważa, iż młodzież nie postępuje racjonalnie. Zaspokaja tylko swoje potrzeby, interesując się przyjemnościami (zabawa, jedzenie, alkohol itp.). Młodzi nie dbają też o nic, nawet o zdrowie (bawią się ponad miarę) i majątek (nie interesują się gospodarką), dobre imię (nie mają wstydu i umiaru) i nie zajmują się ojczyzną (nie intereuje ich los ojczyzny, brakuje im patriotyzmu).

W kolejnych wersach zwrot bezpośredni do Boga – “O Boże na wielkim niebie” – sygnalizuje, iż podmiot liryczny zwraca się do stwórcy (inwokacja), chcąc podkreślić swoją bezradność. Młodość charakteryzuje się brakiem powagi i roztropności. Gdyby Bóg dał młodości rozum (baczenie), to świat zyskałby na tym. W takim przypadku młodzież musiałaby się pozbyć elementu spontaniczności, beztroski, fantazji itd. – “tego żal stracić”.

Dalej jest mowa o Helenie. O jej losach będzie tego dnia rozstrzygać rada. Przybyli posłowie żądają, aby wróciła do Sparty/Grecja/.

Budowa dzieła

Pieśń została napisana w 5 strofach czterowersowych (zgłoski w wersach: 8, 8, 13, 13) z rymami żeńskimi sąsiednimi.

… młodość górna i durna – powie kiedyś Mickiewicz w “Polały się łzy…”.

Do przemyślenia

Młodzież

Kochanowski mówi o młodości. Młodzi nie potrafią kierować się mądrością i na tym tracą. W ciągłym pędzie za wrażeniami i doznaniami, potrzebą odczuwania intensywności życia, na niczym nie potrafią się koncentrować, nawet na przyjemnościach. Dbają wyłącznie o swoje dobro, pomijają bliskich i ojczyznę. Dowodem na to jest (będzie) postępowanie Parysa, który porwał Helenę. Mimo iż zdaje sobie sprawę z faktu zbliżającej się wojny i rozlewu krwi, nie chce zrezygnować z nagrody, jaką przypisała mu Afrodyta. Z treści “Odprawy” dowiemy się o zdobywaniu poparcia wśród rady trojańskiej przez niego za pomocą przekupstwa.

Ślepa młodość jest bardzo krótkowzroczna i nie ma krzty wyobraźni. Przez Parysa zginie całe miasto (państwo). Polska młodzież w okresie “złotego wieku” wolności szlacheckiej słynęła z takiego samego stosunku do problemów odpowiedzialności za kraj i obyczaje moralne. I… Polska zginęła na cały XIX wiek z map świata. Takie były skutki wychowywania młodzieży właśnie w duchu wolności i sobiepaństwa, braku wymagań, stawiania wyższych celów, budowania aspiracji i współzawodnictwa.

Życiowe inspiracje

Nastoletni człowiek i młodzi ludzie zawsze powinni postępować tak, aby w przyszłości nie wstydzić się swojego zachowania. Młodość to okres, w którym nie lubimy mieć ograniczeń. Nie cierpimy zakazów i nakazów, nudów i pouczeń. Niestety dla młodzieży – młodość to także okres, kiedy musimy się określić, jakimi ludźmi być i co robić przez resztę życia. To wymusza postawy racjonalne. Gdy rodzice i nauczyciele pytają Cię, kim chcesz być, jakie masz plany na przyszłość, oznacza to, iż właśnie jest pora, aby niektóre sprawy poddać pod rozwagę. Nie wolno w nieskończoność tych pytań zbywać, udając, że jakoś to będzie. Bo nie ma być “jakoś” (byle jak), ale dobrze czy bardzo dobrze. W szkole średniej to “ciśnienie” na życiowe cele wzrasta. Najgorsza w młodości jest świadomość jakości decyzji: zaważą one bowiem na losach naszych przyszłych rodzin, a także całego państwa. Jeśli więc wybierasz jakiś zawód, to w ślad za tym idzie odpowiedni poziom życia. Im większe stawiasz sobie wymagania, tym większe potem czerpiesz korzyści materialne dla siebie i swojej rodziny. Szkoła ogranicza człowieka – mówi wielu! Fakt. Jednak warto pomęczyć się kilka lat, aby potem przez całe życie czerpać z tego “poświęcenia” profity i odnajdywać szczęśćie.

Dwie pozostałe pieśni z “Odprawy…”: Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie i O nierządne królestwo

Pobierz/Przeczytaj esej: Dlaczego sprawujący władzę winni czytać “Króla Edypa”, “Antygonę” i “Odprawę posłów greckich”?

Skomentujesz?

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close